De Vrijmetselarij in Nice: Een Franse geschiedenis 

Introductie

Nice, parel van de Côte d'Azur, is beroemd om haar mediterrane schoonheid en is een van de favoriete bestemmingen van toeristen. Maar men vergeet vaak dat Nice niet altijd Frans is geweest. En de geschiedenis van de vrijmetselarij in Nice is nauw verbonden met het behoren van de stad tot Frankrijk.

De Oorsprong van de Vrijmetselarij in Nice

Een bescheiden begin

In de 18e eeuw behoorde het Graafschap Nice tot het Koninkrijk Sardinië, sinds 1720 afgestaan aan het Huis van Savoye. De geest van de Verlichting was er weinig doorgedrongen en de vrijmetselarij lijkt er bijna onbestaande te zijn geweest. De vrijmetselaars die toen in Nice woonden, waren vooral buitenlanders (Fransen, Italianen, Zwitsers, Britten) en de weinige vrijmetselaars uit Nice (zoals de toekomstige maarschalk Masséna) waren in Frankrijk of Italië ingewijd.

Men kan slechts de activiteit van twee loges in Nice vaststellen vóór de Franse invasie in 1793. In beide gevallen ging het om militaire Loges. In de jaren 1740 verbleef de eerste, voornamelijk bestaande uit officieren van een Zwitsers regiment van het leger van de Prins van Conti, verschillende keren in Nice. Het is waarschijnlijk dat deze loge in Nice bijeenkwam en misschien ging zij daar over tot de inwijding van burgers uit Nice. Maar we hebben daar geen bewijs van.

De tweede verbleef in Nice in 1792. Het ging om een loge opgericht met een patent van het Grand Orient van Genève binnen een Zwitsers regiment in dienst van Sardinië. Zij telde enkele officieren uit Nice, maar ook hier is het onmogelijk te weten of zij overging tot de inwijding van burgers.

Een eerste Franse vestiging 

De vrijmetselarij deed pas echt haar intrede in Nice na de annexatie van het Graafschap door de Franse Republiek in 1793. Onder het Keizerrijk, een bijzonder gunstige periode voor de vrijmetselarij, telde Nice niettemin slechts drie loges, die allemaal behoorden tot het Grand Orient de France.

Gewonnen voor de idealen van de Republiek en vervolgens van het Keizerrijk, speelden deze eerste loges zeker een rol in de integratie van Nice in Frankrijk. Maar de loges bestonden uit een meerderheid van Franse militairen en douanebeambten, en telden nauwelijks een derde oorspronkelijke inwoners van Nice, over het algemeen afkomstig uit de welgestelde en ontwikkelde klassen. Behalve een deel van de elites van Nice, bleef de hele bevolking, zeer katholiek en conservatief, en vaak vijandig tegenover de Franse bezetting, zeer weinig betrokken bij de aanwezigheid van deze drie maçonnieke loges.

Deze eerste bladzijde van de maçonnieke geschiedenis van Nice zou van korte duur zijn. In 1814 nam het Koninkrijk Sardinië het Graafschap Nice terug en verbood er de vrijmetselarij.

Een nieuwe start

De vrijmetselarij zou terugkeren naar Nice toen het Graafschap in 1859 aan Frankrijk werd afgestaan, onder de regering van Napoleon III. Hoewel men er onder het Tweede Keizerrijk nog steeds slechts drie loges van het Grand Orient de France telt, zal dit aantal toenemen onder de Derde Republiek, met name door de oprichting van loges van de Grande Loge de France, een maçonnieke obediëntie opgericht in 1894. Tot de Tweede Wereldoorlog zijn de loges in Nice, of ze nu behoren tot het Grand Orient de France of tot de Grande Loge de France, eerder van republikeinse en seculiere traditie.

Pas vanaf 1960 vestigde de Grande Loge Nationale Française, meer conservatief en spiritualistisch, al zeer aanwezig in de regio van de Côte d'Azur, zich daar en nam er een vooraanstaande plaats in. 

Vandaag de dag zijn vele Franse maçonnieke obediënties vertegenwoordigd in Nice, wat een weerspiegeling biedt van de Franse vrijmetselarij in al haar diversiteit. Men vindt er bijvoorbeeld loges van de Grande Loge Féminine de France, van de Grande Loge Traditionnelle et Symbolique Opéra, van de Grande Loge Mixte Universelle, van Le Droit Humain, van de Grande Loge des Cultures et des Civilisations…

Al deze loges hebben een belangrijke rol gespeeld in het culturele en intellectuele landschap van Nice. Ze hebben discussies aangemoedigd over uiteenlopende onderwerpen, variërend van filosofie tot politiek, terwijl ze idealen van broederschap en gelijkheid bevorderden.

Enkele beroemde vrijmetselaars uit Nice

Onder de beroemde vrijmetselaars afkomstig uit Nice, noteren we allereerst André Masséna, geboren in Nice in 1758 en gestorven in Parijs in 1817, benoemd tot Maarschalk van het Keizerrijk in 1804. Hij was een centrale figuur van het Eerste Keizerrijk.

Meer onverwacht, Giuseppe Garibaldi (1897-1882), een van de belangrijkste architecten van de Italiaanse eenwording, was ook een inwoner van Nice. Hij was een illustere vrijmetselaar en werd in 1881 de Grote Hiërofant van de verschillende verenigde takken van de Ritus van Memphis.

Een aantal vrijmetselaars onderscheidde zich ook in het lokale politieke leven, zoals de burgemeesters van Nice Jules Gilly (1828-1898), Alfred Borriglione (1841-1902) en Honoré Sauvan (1860-1922).

Impact van de Vrijmetselarij op de Samenleving van Nice

Sociale en Culturele Rol

De maçonnieke loges van Nice hebben een belangrijke rol gespeeld in de sociale en culturele ontwikkeling van de stad. Ze hebben liefdadigheids- en culturele projecten geïnitieerd, onderwijs en weldadigheid bevorderd, en hebben actief deelgenomen aan de verbetering van de gemeenschap.

Humanitaire en Educatieve Betrokkenheid

Door de idealen van de vrijmetselarij te volgen, hebben deze loges initiatieven opgezet voor de ondersteuning van behoeftigen en de bevordering van onderwijs, en toonden zo hun betrokkenheid bij het welzijn van de samenleving van Nice.

Maçonniek Architecturaal en Cultureel Erfgoed in Nice

Betekenisvol monument 

Een standbeeld van Garibaldi, het illustere kind van Nice en groot vrijmetselaar, prijkt op het plein dat zijn naam draagt. De oprichting van dit monument werd besloten door de Gemeenteraad in het jaar van de dood van de grote man (1882), toen de vrijmetselaar Alfred Borriglione burgemeester van Nice was.

Maçonnieke Tempels

Hoewel Nice verschillende maçonnieke Tempels telt, verdient één ervan een speciale vermelding. Het gaat om de voormalige bioscoop Le Central, in de rue Bonaparte. Met zijn neoklassieke gevel, kenmerkend voor de architectuur van de Belle-Epoque, werd het gebouwd in 1922 en geëxploiteerd tot 1973, voordat het een conferentiezaal en vervolgens een maçonnieke Tempel werd.

Conclusie 

De vrijmetselarij in Nice, rijk aan haar geschiedenis en tradities, blijft het culturele en sociale leven van de stad beïnvloeden. Haar erfgoed, gekenmerkt door de diversiteit van haar obediënties, getuigt van het belang van Nice in de geschiedenis van de vrijmetselarij in Frankrijk en in Europa.

--

Ontdek ook de vrijmetselarij in andere Franse steden:

- Vrijmetselarij in Bordeaux
- Vrijmetselarij in Rennes
- Vrijmetselarij in Parijs